Linux-cheatsheet

Een overzicht van de commando's die je in dit vak nodig hebt, met per commando de belangrijkste opties en een voorbeeld. Alles staat in de volgorde waarin je het gebruikt: eerst waar je bent, dan wat je met bestanden doet, en tot slot hoe je uitvoer stuurt en combineert.

Paden

Soort	Wat het is	Voorbeeld
Absoluut pad	Vertrekt altijd bij de root / en werkt vanuit elke map	/home/student/documenten/project.txt
Relatief pad	Vertrekt bij de map waar je nu staat	project.txt of ../project.txt

Symbool	Betekenis
/	De root van het bestandssysteem
~	Je eigen thuismap
.	De huidige map
..	De bovenliggende map
-	De vorige map waar je was (enkel bij cd)

Navigeren

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
pwd	Toont het volledige pad van de map waar je staat		pwd
cd	Verandert van map	cd ~ thuismap · cd .. één omhoog · cd - vorige map	cd /home/student
ls	Lijst de inhoud van een map	-l details · -a ook verborgen bestanden · -h leesbare groottes	ls -la

Bestanden en mappen

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
mkdir	Maakt een map aan	-p maakt ontbrekende oudermappen mee aan	mkdir -p pad/naar/map
touch	Maakt een leeg bestand aan, of ververst de tijdstempel		touch nieuw.txt
cp	Kopieert een bestand of map	-r nodig voor mappen	cp bron.txt doel.txt
mv	Verplaatst een bestand, of hernoemt het		mv oud.txt nieuw.txt
rm	Verwijdert een bestand of map	-r voor mappen · -f forceert	rm -r map
rmdir	Verwijdert een lege map		rmdir lege-map

rm kent geen prullenbak

Wat je met rm verwijdert, is weg. Controleer met ls waar je staat voor je een pad meegeeft, zeker in combinatie met -r en -f.

Bestanden lezen

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
cat	Toont de volledige inhoud, of plakt bestanden aan elkaar	-n nummert de regels · -b nummert enkel niet-lege regels	cat -n bestand.txt
head	Toont de eerste 10 regels	-n [aantal]	head -n 3 bestand.txt
tail	Toont de laatste 10 regels	-n [aantal] · -f volgt het bestand live	tail -f server.log
less	Bladert door een lang bestand	q sluit af · /zoekterm zoekt	less bestand.txt

Zoeken en filteren

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
grep	Toont de regels die op een patroon passen	-i negeert hoofdletters · -r zoekt in submappen · -v toont wat niet past	grep -i "fout" server.log
cut	Haalt kolommen uit een regel	-d scheidingsteken · -f veldnummers	cut -d "," -f 2 data.csv
sort	Sorteert regels	-n numeriek · -r omgekeerd · -u zonder dubbels	sort -n getallen.txt
uniq	Verwijdert dubbels die na elkaar staan	-c telt hoe vaak elke regel voorkomt	sort namen.txt | uniq -c
wc	Telt	-l regels · -w woorden · -c bytes	wc -l bestand.txt
echo	Drukt tekst af	-e verwerkt \n en andere escapes	echo -e "Hallo\nWereld"

uniq werkt enkel op gesorteerde invoer

Staan de dubbele regels verspreid over het bestand, dan ziet uniq ze niet. Sorteer dus eerst: sort bestand.txt | uniq -c.

Uitvoer omleiden

Elk commando heeft drie kanalen: stdin (invoer), stdout (normale uitvoer) en stderr (foutmeldingen).

Teken	Wat het doet	Voorbeeld
>	Stuurt stdout naar een bestand en overschrijft	echo "tekst" > bestand.txt
>>	Stuurt stdout naar een bestand en voegt toe	echo "extra" >> bestand.txt
<	Leest stdin uit een bestand	sort < namen.txt
2>	Stuurt enkel de foutmeldingen naar een bestand	ls bestaat-niet 2> fouten.log
&>	Stuurt stdout én stderr naar hetzelfde bestand	commando &> alles.log
2>&1	Voegt stderr samen met stdout, achteraan het commando	commando > alles.log 2>&1

Pipes

Een pipe verbindt de uitvoer van het ene commando met de invoer van het volgende.

Teken	Voorbeeld	Wat er gebeurt
|	ls -l | grep "test"	De lijst van ls gaat naar grep, dat er de regels met "test" uit haalt
	cat server.log | grep ERROR | wc -l	Lees het log, hou de foutregels over, tel ze

Bouw een lange pipeline stap voor stap op: voer eerst cat uit, dan cat | grep, en pas daarna de rest. Zo zie je meteen waar het misloopt.

Archieven en compressie

Commando	Wat het doet	Voorbeeld
tar -cf	Maakt een archief	tar -cf archief.tar map/
tar -czf	Maakt een archief én comprimeert het	tar -czf archief.tar.gz map/
tar -xzf	Pakt een gecomprimeerd archief uit	tar -xzf archief.tar.gz
tar -tzf	Toont de inhoud zonder uit te pakken	tar -tzf archief.tar.gz
gzip / gunzip	Comprimeert of decomprimeert één bestand	gzip bestand.txt
zip / unzip	Werkt met zip-archieven	unzip archief.zip

Ezelsbruggetje voor tar: create, extract, toon de inhoud, z voor compressie, en f vlak voor de bestandsnaam.

Gebruikers en groepen

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
whoami	Toont als wie je op dit moment werkt		whoami
id	Toont je UID, GID en al je groepen		id of id arthur
groups	Toont de groepen van een gebruiker		groups arthur
useradd	Maakt een gebruiker aan	-m maakt meteen een thuismap	sudo useradd -m arthur
adduser	Zelfde, maar vraagt alles stap voor stap		sudo adduser arthur
passwd	Stelt een wachtwoord in		sudo passwd arthur
usermod	Past een bestaande gebruiker aan	-aG groep voegt toe aan een groep	sudo usermod -aG ridders arthur
groupadd	Maakt een groep aan		sudo groupadd ridders
groupdel	Verwijdert een groep		sudo groupdel ridders
userdel	Verwijdert een gebruiker	-r verwijdert ook de thuismap	sudo userdel -r arthur
su -	Wisselt van gebruiker, met diens omgeving		sudo su - arthur
sudo	Voert één commando uit als beheerder		sudo apt update

Vergeet de a niet in -aG

usermod -aG groep gebruiker voegt toe aan een groep. usermod -G groep gebruiker vervangt alle groepen van die gebruiker, dus alle andere groepen vallen weg.

Rechten en eigendom

Een rechtenstring uit ls -l bestaat uit vier delen: het soort, en dan drie keer rwx.

-rwxr-x---
│ │  │  └── overige gebruikers: geen rechten
│ │  └───── groep: lezen en uitvoeren
│ └──────── eigenaar: lezen, schrijven, uitvoeren
└────────── soort: - is een bestand, d is een map

Recht	Letter	Waarde	Op een bestand	Op een map
Lezen	r	4	De inhoud lezen	De namen in de map zien
Schrijven	w	2	De inhoud wijzigen	Bestanden toevoegen of verwijderen
Uitvoeren	x	1	Het bestand uitvoeren	De map binnengaan

Tel de waarden per groepje op: rwx = 7, rw- = 6, r-x = 5, r-- = 4.

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
chmod	Zet rechten, symbolisch of octaal	-R past ook alles in submappen aan	chmod 755 script.sh of chmod u+x script.sh
chown	Wijzigt de eigenaar, en optioneel de groep	-R recursief	sudo chown arthur:ridders bestand.txt
chgrp	Wijzigt enkel de groep	-R recursief	sudo chgrp ridders map/

Veelgebruikt	Betekent
644	Eigenaar leest en schrijft, de rest leest enkel. De standaard voor documenten
755	Zoals 644, plus uitvoerrecht voor iedereen. De standaard voor scripts en mappen
600	Enkel de eigenaar kan lezen en schrijven. Voor sleutels en wachtwoorden
770	Eigenaar en groep mogen alles, de rest niets. Voor een gedeelde projectmap

Processen

Commando	Wat het doet	Opties	Voorbeeld
ps	Momentopname van de lopende processen	aux toont alles van iedereen	ps aux | grep bash
top	Live overzicht, sorteert op CPU-gebruik	q sluit af	top
htop	Zelfde, maar overzichtelijker. Los te installeren	q sluit af	htop
pgrep	Zoekt het PID van een proces op naam	-f zoekt in de volledige commandoregel	pgrep -f riddler
kill	Stuurt een signaal naar een PID	standaard SIGTERM (15), -9 is SIGKILL	kill 4821
killall / pkill	Zelfde, maar op naam in plaats van PID		pkill riddler
jobs	Toont de achtergrondprocessen van deze shell		jobs
fg / bg	Haalt een job naar voren, of laat hem verder draaien op de achtergrond		fg %1
nohup	Laat een proces doorlopen nadat je uitlogt		nohup ./script.sh &

Sneltoets of teken	Wat het doet
& achter een commando	Start het meteen op de achtergrond
Ctrl+Z	Pauzeert het proces op de voorgrond
Ctrl+C	Stopt het proces op de voorgrond

Eerst vragen, dan forceren

kill stuurt standaard SIGTERM: dat vraagt het programma netjes te stoppen, zodat het nog kan opruimen. Werkt dat niet, dan pas kill -9 (SIGKILL), dat onmiddellijk afbreekt.

Software en services

Commando	Wat het doet	Voorbeeld
apt update	Ververst de lijst met beschikbare pakketten	sudo apt update
apt upgrade	Installeert de beschikbare updates	sudo apt upgrade
apt search	Zoekt een pakket op naam	apt search htop
apt show	Toont versie, omschrijving en afhankelijkheden	apt show htop
apt install	Installeert een pakket	sudo apt install htop
apt remove	Verwijdert een pakket	sudo apt remove htop
apt autoremove	Ruimt afhankelijkheden op die nergens meer voor dienen	sudo apt autoremove
systemctl status	Toont of een service draait	systemctl status nginx
systemctl start / stop	Start of stopt een service nu	sudo systemctl start nginx
systemctl enable	Laat een service meestarten bij het opstarten	sudo systemctl enable nginx
service	Zelfde, op systemen zonder systemd	sudo service nginx start
curl	Haalt een adres op, handig om een webserver te testen	curl localhost

start geldt nu, enable geldt vanaf de volgende herstart. Vaak wil je allebei.

Systeem

Commando	Wat het doet	Voorbeeld
hostname	Toont de naam van de machine	hostname
date	Toont of formatteert de datum	date +%Y-%m-%d
df	Toont de vrije schijfruimte	df -h
clear	Maakt het scherm leeg	clear

Hulp zoeken

Commando	Wat het doet	Voorbeeld
man	Toont de volledige handleiding. Sluit af met q, zoek met /term	man ls
--help	Toont een korte samenvatting van de opties	ls --help

Tekstverwerkers

Commando	Wat het doet	Belangrijkste toetsen
nano	Eenvoudige editor in de terminal	Ctrl+O en Enter om op te slaan, Ctrl+X om af te sluiten
vi	Krachtiger, maar met een eigen bedieningswijze	i om te typen, Esc daarna, :wq om op te slaan en af te sluiten

Scripting

De drie stappen

nano script.sh        # 1. schrijven
chmod +x script.sh    # 2. uitvoerbaar maken
./script.sh           # 3. starten, met ./ ervoor

Elk script begint met de shebang op de eerste regel:

#!/bin/bash

Variabelen

naam="Robin"                 # geen spaties rond het isgelijkteken
echo "Hallo, $naam"          # dubbele quotes: $naam wordt ingevuld
echo 'Hallo, $naam'          # enkele quotes: letterlijk $naam

datum=$(date +%Y-%m-%d)      # commandosubstitutie: uitvoer opvangen
aantal=$(( 3 + 4 ))          # rekenen met gehele getallen

Argumenten en exitcodes

Teken	Betekenis
$1, $2, ...	Het eerste, tweede, ... argument achter de scriptnaam
$#	Het aantal meegegeven argumenten
$@	Alle argumenten samen
$?	De exitcode van het vorige commando: 0 is gelukt
exit 1	Stopt het script met een foutcode

Testoperatoren

Test	Waar als
-f pad	Het bestaat en is een bestand
-d pad	Het bestaat en is een map
-z "$tekst"	De tekst is leeg
-n "$tekst"	De tekst is niet leeg
"$a" = "$b"	De teksten zijn gelijk (!= voor verschillend)
$a -eq $b	De getallen zijn gelijk
$a -ne $b	Verschillend
$a -lt $b / -le	Kleiner dan / kleiner of gelijk
$a -gt $b / -ge	Groter dan / groter of gelijk

Twee klassiekers

Binnen de rechte haken horen spaties: [ -f bestand ], niet [-f bestand]. En gebruik -lt en -gt voor getallen; < en > zijn omleidingstekens en werken hier niet.

Condities

if [ -d "$1" ]; then
  echo "$1 is een map"
elif [ -f "$1" ]; then
  echo "$1 bestaat"
else
  echo "$1 bestaat niet"
  exit 1
fi

Lussen

for i in 1 2 3; do
  mkdir "project_$i"
done

for bestand in *.txt; do
  echo "$bestand"
done

teller=10
while [ $teller -gt 0 ]; do
  echo $teller
  teller=$(( teller - 1 ))
done

while read regel; do
  echo "Hallo, $regel!"
done < namen.txt

Functies

optellen() {
  echo $(( $1 + $2 ))
}

optellen 3 4

Binnen een functie zijn $1 en $2 de argumenten van de functie, niet die van het script.

Argumenten controleren

#!/bin/bash
if [ $# -lt 1 ]; then
  echo "Gebruik: ./script.sh <pad>"
  exit 1
fi