Het Bestandssysteem
In Linux is alles een bestand — programma's, configuratie, schijven, zelfs informatie over draaiende processen. Al die bestanden zijn georganiseerd in één grote boom die start vanuit de root (/). Er zijn geen schijfletters zoals C:\ of D:\; alle opslagmedia worden ergens in die boom gekoppeld.
De mappenstructuur
De indeling van het Linux-bestandssysteem is geen willekeur — ze volgt de Filesystem Hierarchy Standard (FHS), een afspraak die bepaalt wat waar hoort. Als je die logica begrijpt, weet je op elk Linux-systeem meteen waar je welk bestand kunt verwachten.
/
├── home/ ← persoonlijke mappen van gebruikers (/home/student)
├── root/ ← thuismap van de root-gebruiker (apart van /home)
├── etc/ ← configuratiebestanden van het systeem
├── var/ ← variabele data die groeit: logs, databases, mail
│ └── log/ ← logbestanden van applicaties en het systeem
├── tmp/ ← tijdelijke bestanden (worden gewist bij herstart)
├── usr/ ← programma's en bibliotheken voor alle gebruikers
│ └── bin/ ← de meeste geïnstalleerde commando's
├── bin/ ← essentiële commando's die altijd beschikbaar moeten zijn
├── sbin/ ← systeembeheercommando's (doorgaans alleen voor root)
├── dev/ ← apparaatbestanden (schijven, USB-sticks, ...)
├── proc/ ← virtuele map met info over draaiende processen
└── mnt/ ← tijdelijk koppelpunt voor externe schijven
Enkele mappen die je dagelijks tegenkomt:
| Map | Wat staat er? | Wanneer gebruik je dit? |
|---|---|---|
/home/naam | Persoonlijke bestanden van de gebruiker naam | Eigen projecten, documenten |
/etc | Configuratiebestanden van het systeem | Systeeminstellingen aanpassen |
/var/log | Logbestanden | Problemen opsporen |
/tmp | Tijdelijke bestanden | Scratchpad — verdwijnt bij herstart |
/usr/bin | Geïnstalleerde programma's | Waar commando's als python3, git staan |
Absolute en relatieve paden
Een pad beschrijft de locatie van een bestand of map in de bestandsboom. Er zijn twee soorten, en het verschil is cruciaal.
Verwarring tussen absolute en relatieve paden is een van de meest voorkomende fouten bij beginners. Onthoud de vuistregel: start het pad met /? Dan is het absoluut. Start het zonder /? Dan is het relatief.
Absoluut pad — begint altijd bij de root / en werkt vanuit élke locatie:
/home/student/projecten/website/index.html
Relatief pad — begint vanuit je huidige map. Als je in /home/student staat:
projecten/website/index.html
Een goede analogie: stel je voor dat je iemand vraagt hoe ze ergens geraken. "Meir 50, Antwerpen" werkt altijd (absoluut). "Twee straten naar rechts" werkt enkel als je weet van waar je vertrekt (relatief).
Speciale symbolen die je overal terugziet:
| Symbool | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
/ | Root, of scheidingsteken | /etc/hosts |
~ | Thuismap van huidige gebruiker | ~/projecten = /home/student/projecten |
. | Huidige map | ./script.sh = script in huidige map |
.. | Bovenliggende map | ../andere-map = één niveau omhoog |
Navigeren in de terminal
pwd — waar ben ik?
pwd staat voor print working directory. Het toont het volledige absolute pad naar je huidige locatie. Gebruik het wanneer je de kluts kwijt bent, of als je het huidige pad nodig hebt in een script.
pwd
/home/student/projecten
ls — wat staat hier?
ls (list) toont de inhoud van een map. Zonder argumenten toont het de huidige map. Het meest bruikbare commando om snel te zien wat er staat.
ls # Basislijst van de huidige map
ls /etc # Inhoud van /etc tonen
ls -l # Gedetailleerde weergave (rechten, grootte, datum)
ls -a # Toon ook verborgen bestanden (beginnen met een punt)
ls -la # Combinatie: gedetailleerd én verborgen
ls -lh # Gedetailleerd met leesbare bestandsgroottes (KB, MB)
Verborgen bestanden in Linux beginnen met een punt (.bashrc, .gitignore). ls verbergt ze standaard; met -a zijn ze zichtbaar.
Voorbeeld van ls -la:
total 32
drwxr-xr-x 3 student student 4096 Jun 1 10:00 .
drwxr-xr-x 18 student student 4096 Jun 1 09:00 ..
-rw-r--r-- 1 student student 220 Jun 1 09:00 .bashrc
drwxr-xr-x 2 student student 4096 Jun 1 10:00 projecten
cd — verplaatsen
cd (change directory) verplaatst je naar een andere map. Na cd verandert je huidige locatie — alle relatieve paden worden dan berekend vanuit die nieuwe positie.
cd projecten # Ga naar de map 'projecten' (relatief)
cd /etc # Ga naar /etc (absoluut)
cd .. # Ga één map omhoog
cd ../andere-map # Omhoog én naar een andere map
cd ~ # Ga naar je thuismap
cd - # Ga terug naar de vorige map (handig!)
Druk op Tab na een paar letters van een mapnaam om automatisch aan te vullen. Druk tweemaal als er meerdere mogelijkheden zijn — Linux toont dan een lijst. Dit voorkomt typefouten en maakt navigatie veel sneller.
Gebruik de pijltjestoetsen omhoog/omlaag om eerder uitgevoerde commando's te hergebruiken. Met Ctrl+R kun je ook zoeken in je geschiedenis. Je hoeft nooit hetzelfde lange commando twee keer te typen.