IP-adressering

Namen zoals www.ap.be zijn er voor mensen. Het netwerk zelf werkt met nummers. Elk toestel dat meedoet aan een netwerk heeft een IP-adres: een uniek nummer binnen dat netwerk, waarmee pakketten hun weg terugvinden.

Zonder dat adres is er geen communicatie mogelijk. Een pakket zonder bestemmingsadres is een brief zonder envelop.

Wat is een IP-adres?

IPv4

Het adres dat je het vaakst ziet, is een IPv4-adres: 32 bits, geschreven als vier getallen van 0 tot 255, gescheiden door punten.

192.168.0.14

Elk van die vier getallen is één octet van 8 bits. Dat verklaart meteen de grens van 255: het grootste getal dat in 8 bits past, is 11111111, oftewel 255. Wie de omzetting wil nakijken, vindt de methode terug bij binaire getallen.

192      . 168      . 0        . 14
11000000 . 10101000 . 00000000 . 00001110

32 bits geven ongeveer 4,3 miljard mogelijke adressen. Dat leek in 1981 eindeloos. Vandaag zijn er meer toestellen dan adressen, en dat tekort verklaart twee dingen die verderop terugkomen: private adressen en IPv6.

IPv6

IPv6 gebruikt 128 bits, geschreven als acht groepen hexadecimale cijfers:

2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334
2001:db8:85a3::8a2e:370:7334      (ingekort: nullen weggelaten)

Dat levert een aantal adressen op met 39 cijfers. In de praktijk draaien beide systemen naast elkaar: je toestel heeft vaak tegelijk een IPv4- en een IPv6-adres.

	IPv4	IPv6
Lengte	32 bits	128 bits
Notatie	Decimaal, 4 octetten	Hexadecimaal, 8 groepen
Voorbeeld	192.168.0.14	2001:db8::7334
Aantal adressen	± 4,3 miljard	± 3,4 × 10³⁸
Status	Overal in gebruik, adressen op	Aan het uitrollen

Publiek versus privaat

Dit onderscheid is het belangrijkste van deze pagina, en het verklaart waarom je laptop twee adressen tegelijk lijkt te hebben.

	Privaat IP-adres	Publiek IP-adres
Geldig	Enkel binnen je eigen netwerk	Op het volledige internet
Uniek	Enkel lokaal (miljoenen netwerken gebruiken 192.168.0.1)	Wereldwijd uniek
Toegekend door	Je router (via DHCP)	Je internetprovider
Zichtbaar voor het internet	Nee	Ja
Voorbeeld	192.168.0.14	81.164.23.117

Drie reeksen zijn officieel gereserveerd voor privaat gebruik. Ze worden nooit doorgestuurd op het internet:

Reeks	Notatie	Waar je ze tegenkomt
10.0.0.0 – 10.255.255.255	10.0.0.0/8	Bedrijfsnetwerken, VPN's
172.16.0.0 – 172.31.255.255	172.16.0.0/12	Docker, bedrijfsnetwerken
192.168.0.0 – 192.168.255.255	192.168.0.0/16	Vrijwel elk thuisnetwerk

NAT: hoe iedereen thuis toch op het internet raakt

Alle toestellen bij jou thuis hebben een privaat adres, maar je gezin heeft samen slechts één publiek adres. De router lost dat op met NAT (Network Address Translation): hij vervangt bij elk vertrekkend pakket het private adres door het publieke, onthoudt wie wat vroeg, en stuurt het antwoord naar het juiste toestel terug.

Wat dit betekent voor je dev server

Start je een dev server op 192.168.0.14:5173, dan kan een klasgenoot op hetzelfde wifi-netwerk die pagina openen. Iemand thuis kan dat niet: dat adres bestaat bij hem ook, maar wijst daar naar een ander toestel. Wil je je server toch van buitenaf bereikbaar maken, dan heb je port forwarding op de router nodig, of een tunneldienst zoals ngrok of Cloudflare Tunnel.

localhost en 127.0.0.1

Eén adres is bijzonder: 127.0.0.1, met de naam localhost. Dat is het loopback-adres: verkeer naar dat adres verlaat je toestel niet, maar keert meteen terug naar binnen.

Daarom werkt http://localhost:5173 ook zonder netwerkkabel, zonder wifi en zonder internet. De hele reeks 127.0.0.0/8 is hiervoor gereserveerd, maar in de praktijk gebruik je enkel het eerste adres.

Adres	Wat het betekent	Wanneer gebruik je het
127.0.0.1 / localhost	Dit toestel zelf	Je eigen dev server bekijken
0.0.0.0	Alle netwerkinterfaces van dit toestel	Een server die ook van buitenaf bereikbaar moet zijn
192.168.0.14	Dit toestel binnen je lokale netwerk	Je klasgenoot laat meekijken op hetzelfde wifi
81.164.23.117	Je netwerk gezien vanaf het internet	Wat een website registreert als jouw bezoek

Waarom je collega je dev server niet ziet

Veel dev servers luisteren standaard enkel op 127.0.0.1. Dan is de pagina letterlijk onbereikbaar voor elk ander toestel, ook op hetzelfde netwerk. Laat de server op alle interfaces luisteren en het probleem verdwijnt:

npm run dev -- --host      # Vite: luistert op 0.0.0.0
python -m http.server 8000 --bind 0.0.0.0

Je eigen adressen opzoeken

Je private adres

Besturingssysteem	Commando
Windows	ipconfig
macOS	ifconfig of ipconfig getifaddr en0
Linux	ip a (of ip addr show)

Zoek in de uitvoer de interface die je effectief gebruikt (Wi-Fi, en0, wlan0) en daarin de regel met het IPv4-adres:

Draadloos LAN-adapter Wi-Fi:

   IPv4-adres. . . . . . . . . . . . : 192.168.0.14
   Subnetmasker. . . . . . . . . . . : 255.255.255.0
   Standaardgateway. . . . . . . . . : 192.168.0.1

Drie regels, drie betekenissen: jouw adres, hoe groot je netwerk is, en het adres van de router die alles naar buiten stuurt.

Basisafbeelding: Meridian Outpost, met eigen aanduidingen.

Je publieke adres

Je toestel weet zijn eigen publieke adres niet: dat is van de router. Je moet het dus aan iemand buiten vragen:

curl ifconfig.me
curl https://api.ipify.org

Of open een site als whatismyip.com in je browser.

De kern van het verschil

ipconfig toont wat je router aan jou gaf. curl ifconfig.me toont wat de rest van de wereld ziet. Zijn die verschillend, dan zit er NAT tussen, en dat is thuis vrijwel altijd zo. Vraag je klasgenoot naast je om hetzelfde te doen: op hetzelfde netwerk hebben jullie een verschillend privaat adres, maar hetzelfde publieke adres.

Hoe krijgt een toestel zijn adres?

Meestal automatisch, via DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol). Zodra je verbinding maakt, vraagt je toestel aan de router om een adres. Dat krijg je in lease: voor een bepaalde tijd, waarna het vernieuwd of opnieuw uitgedeeld wordt. Daarom kan je laptop morgen een ander adres hebben dan vandaag.

Een statisch adres stel je handmatig in en verandert niet. Dat is de regel voor servers, printers en netwerkapparatuur: als het adres verandert, weet niemand hen nog te vinden.

Subnetmasker en gateway

Naast je adres krijg je nog twee gegevens mee:

• Het subnetmasker (255.255.255.0, ook geschreven als /24) bepaalt welk deel van het adres het netwerk aanduidt en welk deel het toestel. Bij 192.168.0.14/24 is 192.168.0 het netwerk en 14 het toestel: alles wat met 192.168.0. begint, is dus een buur.
• De standaardgateway (192.168.0.1) is het adres van je router. Alles wat níet voor een buur bestemd is, gaat daarheen.

Dat is precies de beslissing die je toestel bij elk pakket neemt: zit de bestemming in mijn eigen netwerk, dan lever ik rechtstreeks af; zit ze erbuiten, dan geef ik het pakket aan de gateway.

Test jezelf

1. Je laptop toont `192.168.0.14` bij `ipconfig`, maar `curl ifconfig.me` geeft `81.164.23.117`. Hoe kan dat?

2. Welk adres is een privaat adres?

3. Je klasgenoot wil je dev server bekijken, maar krijgt geen verbinding met `192.168.0.14:5173`. Wat is de meest waarschijnlijke oorzaak?

4. Waarom werkt `http://localhost:5173` ook als je wifi uitstaat?

Onthoud

• Een IPv4-adres is 32 bits: vier octetten van 0 tot 255. IPv6 gebruikt 128 bits omdat IPv4 te klein werd.
• Private adressen (10.x, 172.16–31.x, 192.168.x) gelden enkel lokaal; je publieke adres hoort bij je router en is wereldwijd uniek.
• NAT laat alle toestellen van een netwerk samen één publiek adres delen.
• 127.0.0.1 (localhost) is loopback: dat verkeer verlaat je toestel niet. 0.0.0.0 betekent net het omgekeerde: luister op alle interfaces.
• Je private adres zoek je op met ipconfig of ip a, je publieke met curl ifconfig.me.
• Het subnetmasker bepaalt wie je buren zijn; de gateway is de router waar al de rest naartoe gaat.